از نرخ ارز تا تقاضای جهانی؛
بازار ورق استیل ایران در ماههای اخیر یکی از پرنوسانترین دورههای خود را تجربه میکند. رشد افسارگسیخته قیمتها، فعالان صنایع پاییندستی را با چالشی جدی مواجه کرده است. بر اساس گزارشهای میدانی، قیمت ورق استیل ۳۰۴ در شهریور ۱۴۰۵ به محدوده ۶۷۷ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم رسیده ، در حالی که این رقم در دیماه ۱۴۰۴ حدود ۳۳۰ هزار تومان بود . این جهش حدود ۱۰۵ درصدی، محصول همزمانی چند عامل ساختاری و آنی است که در ادامه به بررسی پنج محرک اصلی آن میپردازیم.
۱. جهش نرخ ارز و انتقال شوک به قیمتهای داخلی
نرخ ارز، تعیینکنندهترین متغیر قیمت ورق استیل در ایران است. بیش از ۶۰ درصد قیمتگذاری محصولات فولادی در ایران بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم با نرخ ارز آزاد مرتبط است . بخش عمده نیاز بازار ایران به ورق استیل از طریق واردات تأمین میشود و حتی محصولات تولید داخل نیز با احتساب قیمت مواد اولیه وارداتی و ضایعات، به نرخ ارز وابستهاند. در چنین ساختاری، هر جهش ارزی بلافاصله در قیمتهای داخلی بازتاب مییابد. تجربه بازار نشان میدهد فعالان بیش از آنکه به قیمت جهانی استیل واکنش نشان دهند، تغییرات نرخ ارز را رصد میکنند، زیرا کوچکترین افزایش در دلار میتواند حاشیه سود آنها را تحت تأثیر قرار دهد . نایبرئیس انجمن قطعهسازان نیز با اشاره به افزایش ۱۲۵ درصدی قیمت ورق استیل وارداتی نسبت به دیماه ۱۴۰۴، تأکید کرده که این رشد در شرایطی رخ داده که نرخ ارز تغییرات قابلتوجهی نداشته و چنین افزایشی غیرقابلتوجیه است . این اظهارنظر نشان میدهد جهش قیمت فقط به نرخ ارز محدود نمیشود و عوامل دیگری نیز در کارند.
۲. اختلال در زنجیره تأمین واردات و محاصره دریایی
تفاوت اصلی بازار فعلی با دورههای قبلی نوسان ارزی، اختلال بیسابقه در مسیرهای فیزیکی ورود کالاست. با آغاز جنگ و سپس محاصره دریایی بنادر ایران از فروردین ۱۴۰۵، جریان واردات ورق استیل بهشدت مختل شد. به تخمین فعالان بازار، ظرفیت عملی مسیرهای معمول ورود این محصولات در مقاطعی تا حدود ۹۰ درصد کاهش یافته است . بخش عمده ورق استیل وارداتی ایران از چین تأمین میشود و اختلال در این مسیر، مستقیماً بر عرضه اثر گذاشته است. برخی کشتیها امکان ادامه مسیر نیافته و محمولههایشان در آبهای آزاد معلق ماندهاند. محمولههای رسیده نیز بهدلیل محدودیتهای گمرکی در جنوب، با تأخیر ترخیص مواجه شدهاند . نتیجه این وضعیت، کاهش شدید موجودی انبارها و ایجاد عدم تعادل جدی میان عرضه محدود و تقاضای موجود است که خود بهتنهایی میتواند موجی از افزایش قیمت ایجاد کند.
۳. انفجار هزینههای حمل و بیمه دریایی
اختلال در حملونقل دریایی، هزینههای لجستیک را به سطوح بیسابقهای رسانده است. با قرار گرفتن خلیج فارس، تنگه هرمز و بخشهایی از دریای عمان در محدوده پرریسک، هزینه پوشش بیمه دریایی بهشدت افزایش یافته و در برخی موارد شرکتهای بیمه از ارائه پوشش معمول خودداری کردهاند . همزمان، کرایه حمل نیز جهش کرده است. برای مثال، واردات ورق گرم روسیه از مسیر دریای خزر با هزینه حمل ۵۵ تا ۶۰ دلار در هر تن مواجه شده که رقم بالایی محسوب میشود . این هزینههای اضافی مستقیماً به قیمت تمامشده واردات اضافه میشود. واردکننده علاوه بر قیمت کالا و نرخ ارز، باید کرایه حمل، بیمه بار، هزینه توقف کشتی، انبارداری و احتمال تأخیر در ترخیص را نیز محاسبه کند؛ عواملی که در شرایط ناپایدار، فشار مضاعفی بر قیمت نهایی وارد میسازند .
۴. قیمت جهانی نیکل و نوسانات مواد اولیه
در سطح جهانی، قیمت نیکل بهعنوان اصلیترین عنصر آلیاژی در گریدهای پرمصرف ۳۰۴ و ۳۱۶، نقش تعیینکنندهای در هزینه تولید استیل دارد. نیکل بهتنهایی میتواند سهم قابلتوجهی از قیمت تمامشده ورق استیل را تشکیل دهد . هرچند در ماههای اخیر قیمت نیکل با نوساناتی همراه بوده، اما هزینههای تولید و محدودیتهای عرضه در کشورهای تولیدکننده، سطح قیمت را در محدودههای بالایی نگه داشته است. علاوه بر نیکل، قیمت فروکروم نیز در هزینه تولید فولاد ضدزنگ مؤثر است و نوسانات آن معمولاً با تأخیر چند هفتهای در بازار ایران بازتاب مییابد . این متغیرها در شرایطی که بازار داخلی با کمبود عرضه مواجه است، قدرت چانهزنی خریداران را کاهش داده و زمینه را برای انتقال کامل افزایش هزینههای جهانی به قیمت نهایی فراهم میکند.
۵. تقاضای صنعتی و انتظارات تورمی
عامل پنجم، ترکیبی از تقاضای واقعی صنایع و تقاضای سفتهبازانه ناشی از انتظارات تورمی است. تقاضا از صنایع مصرفکننده مانند لوازم خانگی، ساختمان و صنایع غذایی همواره پایدار است و همین موضوع اجازه نمیدهد قیمت افت محسوسی داشته باشد . در شرایطی که موجودی انبارها کاهش یافته، هر شوک تقاضایی کوچک، اثر بزرگتری روی قیمتها میگذارد . از سوی دیگر، انتظارات تورمی ناشی از نوسان ارز و نااطمینانی سیاسی، خریداران صنعتی را به سمت خریدهای احتیاطی و انبارکردن سوق میدهد. برخی فعالان بازار نیز با هدف حفظ ارزش داراییهای خود در برابر تورم، به خرید ورق استیل روی میآورند؛ عاملی که تقاضای کاذب را تقویت و فشار صعودی بر قیمتها را تشدید میکند.
چشمانداز پیشرو
آینده بازار ورق استیل به تعامل همین پنج عامل بستگی دارد. در سناریوی خوشبینانه، کاهش تنشهای سیاسی و بازگشت جریان واردات میتواند بخشی از فشار قیمتی را تخلیه کند. در سناریوی بدبینانه، تداوم محدودیتهای دریایی و تشدید تنشها، قیمتها را به سطوح بالاتری هدایت خواهد کرد. آنچه مسلم است، بازار ورق استیل ایران تا زمان حلوفصل ساختاری مسائل ارزی، لجستیکی و ژئوپلیتیکی، در معرض نوسانات شدید باقی خواهد ماند و فعالان این صنعت ناچارند تصمیمات خود را بر پایه رصد همزمان این پنج متغیر بنا کنند.
