مقدمه
نتیجه‌گیری پیشین: در نیمه دوم اکتبر ۲۰۲۶، قیمت ورق استیل ۳۰۴ در بازار ایران حدود ۵۲ درصد افزایش یافت، در حالی که در همان دوره نرخ دلار آزاد تنها حدود ۱۸ درصد رشد کرد. این شکاف سه‌برابری نشان می‌دهد که افزایش قیمت ورق استیل به‌طور کامل ناشی از نرخ ارز نیست. سه عامل پنهانی که واقعاً قیمت را به حرکت درمی‌آورند عبارتند از: اختلال در مسیرهای حمل‌ونقل دریایی که منجر به افزایش شدید هزینه‌های لجستیک و بیمه شده، کاهش قابل توجه موجودی انبارها که بحران عرضه فیزیکی ایجاد کرده، و حذف یارانه پنهان ارز ترجیحی که قیمت‌های تعدیل‌شده را آشکار کرده است.
به عنوان یک واردکننده ورق استیل، در این مدت بارها از مشتریان خود این سؤال را شنیده‌ایم: "دلار که زیاد بالا نرفته، چرا ورق استیل این‌قدر گران شده؟" داده‌ها نیز همین را تأیید می‌کنند. بر اساس گزارش تحلیل بازار ۴۴ ماهه، در نیمه دوم اکتبر ۲۰۲۶، قیمت هر کیلوگرم ورق استیل ۳۰۴ به حدود ۱.۲۸ میلیون تومان رسید، در حالی که در شهریور همین سال این رقم بسیار کمتر بود و افزایش ۵۲.۴ درصدی ثبت شد؛ در همین حال، دلار آزاد در همان دوره تنها حدود ۱۸ درصد رشد کرد. اگر قیمت ورق استیل تنها تابع نرخ ارز بود، چنین اختلافی هرگز نباید ظاهر می‌شد.
پس چه چیزی باعث این افزایش شده است؟ پاسخ در سه "تنش ساختاری" نهفته است که به راحتی دیده نمی‌شوند.
دلیل اول: تنگه هرمز و هزینه‌های لجستیکی که "قیمت را می‌بلعند"
ایران خط تولید ذوب و نورد سرد ورق استیل ضدزنگ ندارد و بازار تقریباً به‌طور کامل به واردات وابسته است. این بدان معناست که هر اختلالی در حمل‌ونقل دریایی مستقیماً بر قیمت نهایی اثر می‌گذارد.
در سال ۲۰۲۶، اختلال در تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز یکی از پنج نقطه عطف بازار در چهار سال گذشته ارزیابی شده است. این اختلال در دو مرحله اثر خود را نشان داد: مرحله اول تأخیر در حمل‌ونقل، افزایش کرایه حمل و افزایش هزینه‌های بیمه بود که مستقیماً هزینه تمام‌شده واردات را بالا برد. خلیج فارس و تنگه هرمز به عنوان مناطق پرریسک طبقه‌بندی شدند، برخی شرکت‌های بیمه حتی پوشش معمول را رد کردند و کرایه حمل نیز به شدت افزایش یافت. برخی فعالان بازار برآورد می‌کنند که ظرفیت عملیاتی مسیرهای معمول ورود ورق استیل در برخی دوره‌ها تا حدود ۹۰ درصد کاهش یافته است.
این بدان معناست که حتی اگر قیمت کالا در مبدأ تغییر نکند و نرخ ارز نیز ثابت بماند، واردکننده باید کرایه حمل بالاتر، بیمه گران‌تر و هزینه‌های توقف کشتی و تأخیر در ترخیص را متحمل شود که همگی مستقیماً در قیمت فروش لحاظ می‌شوند. این "تورم هزینه‌های لجستیکی" به دلیل شفافیت پایین، به راحتی توسط خریداران نادیده گرفته می‌شود.
دلیل دوم: "بحران موجودی"
اگر اختلال لجستیکی "هزینه‌ها را بالا می‌برد"، پس کاهش موجودی انبارها "قیمت را می‌پراند".
ایران بازار ورق استیل کاملاً وابسته به واردات است و موجودی انبارها تنها سپر در برابر اختلال عرضه است. اما با ادامه اختلال در حمل‌ونقل دریایی، این سپر در حال نازک شدن است. گزارش‌ها نشان می‌دهند که بازار به مرحله‌ای نزدیک می‌شود که در آن "کالا وجود دارد، اما کالای مورد نیاز تولیدکننده وجود ندارد". کمبود یک گرید یا ضخامت خاص می‌تواند قیمت آن را به‌طور نامتناسبی بالا ببرد، حتی اگر بازار به‌طور کلی خالی نباشد.
قیمت نیکل جهانی می‌تواند این قضاوت را تأیید کند: در اکتبر ۲۰۲۶، قیمت نقدی نیکل در بورس فلزات لندن حدود ۱۵,۰۰۰ تا ۱۶,۰۰۰ دلار در هر تن بود، تقریباً مشابه سطح سال ۲۰۲۳. در آن زمان، به دلیل عرضه ارزان نیکل اندونزی و موجودی بالای انبارها، قیمت ریالی ورق استیل برای ماه‌ها ثابت ماند. بنابراین، این دور افزایش قیمت از مواد اولیه نمی‌آید، بلکه از "کمبود فیزیکی" می‌آید، وقتی موجودی به سطح بحرانی برسد، قیمت حتی بدون تغییر نرخ ارز نیز می‌تواند افزایش یابد.
دلیل سوم: پایان یافتن یارانه پنهان ارز ترجیحی
این عامل نسبتاً پنهان است، اما تأثیر آن طولانی‌مدت است. پیش از پاییز ۲۰۲۵، شکاف ۳۰ تا ۴۰ درصدی بین ارز نیمایی و بازار آزاد مانند یک "یارانه پنهان" عمل می‌کرد و اجازه نمی‌داد افزایش نرخ دلار به‌طور کامل به قیمت ورق استیل منتقل شود. اما از اکتبر ۲۰۲۵، ورق استیل از فهرست کالاهای مشمول ارز ترجیحی خارج شد و قیمت‌ها به تدریج واکنش نشان دادند: تنها در دی و بهمن ۲۰۲۵، ورق استیل ۵۵ درصد افزایش یافت، در حالی که دلار حدود ۳۰ درصد رشد کرد.
بسیاری این افزایش را "جبران عقب‌ماندگی" می‌دانند نه حباب قیمتی. زیرا زمانی که کالاهای خریداری‌شده با ارز ارزان تمام شوند، قیمت جایگزینی باید بر اساس نرخ ارز بالاتر محاسبه شود. این بدان معناست که حتی اگر نرخ ارز در آینده ثابت بماند، قیمت ورق استیل ممکن است به دلیل "آشکار شدن قیمت واقعی" همچنان در سطح بالاتری باقی بماند.
نتیجه‌گیری
پاسخ ابه سوال شما : چرا ورق استیل این‌قدر گران است"، می‌توانید آن را این‌گونه بیان کنیم: دلار فقط یکی از متغیرها است. هزینه حمل از تنگه هرمز، موجودی انبارها که هر روز کمتر می‌شود و یارانه ارز ترجیحی که دیگر وجود ندارد، همگی در حال افزایش قیمت هستند. درک این سه نکته نه تنها می‌تواند توضیح دهد که چرا قیمت ورق استیل از دلار پیشی گرفته، بلکه به مشتریان کمک می‌کند بفهمند که "صبر کردن برای کاهش قیمت" ممکن است در کوتاه‌مدت واقع‌بینانه نباشد ، تا زمانی که تنش‌های لجستیکی حل نشود و موجودی انبارها دوباره پر نشود، قیمت‌ها همچنان در سطح بالایی باقی خواهند ماند.
